Veiligheidslichtschermen

Zoekt u een veiligheidslichtscherm voor vingerbescherming, handbeveiliging of toegangsbeveiliging? Dan zijn vooral resolutie, beschermhoogte, veiligheidsniveau en montage bepalend. Met de juiste keuze voorkomt u onnodige stilstand en zorgt u voor een veilige, praktische afscherming van de machine. Dit is bijvoorbeeld cruciaal bij ponsmachines, waar actieve machinebeveiliging nodig is.

Wat zijn veiligheidslichtschermen?

Een veiligheidslichtscherm is een contactloze beveiliging die bestaat uit een zender en ontvanger. Tussen beide units lopen meerdere lichtstralen. Wordt een of meer stralen onderbroken, dan geeft het systeem een veiligheidsuitgang af waarmee de machine veilig stopt. In tegenstelling tot een standaard lichtscherm is een veiligheidslichtscherm bedoeld voor persoonsbeveiliging en inzet in veiligheidskritische toepassingen.

De werking lijkt eenvoudig, maar de juiste uitvoering hangt af van meer dan alleen de openingsbreedte. Ook de resolutie, de beschermhoogte, de reactietijd en de vereiste veiligheidsafstand spelen mee. Daardoor kan hetzelfde principe worden toegepast voor fijne detectie van vingers bij een gevaarpunt, maar ook voor lichaams- of toegangsbeveiliging rondom grotere machines en installaties. Bij guillotinescharen worden lichtschermen bijvoorbeeld gebruikt om de risicovolle snijzone te beveiligen.

Waar let u op bij het kiezen van een veiligheidslichtscherm?

De juiste keuze begint bij de toepassing. Moet het lichtscherm een hand tegenhouden bij een machineopening, een volledige toegang beveiligen of alleen detecteren of iemand een gevarenzone betreedt? Op basis daarvan kijkt u naar de gewenste resolutie, de beschermhoogte en het benodigde veiligheidsniveau, bijvoorbeeld Type 2 of Type 4. Daarnaast zijn de stoptijd van de machine, de montageafstand en de omgeving belangrijk. In een schone, droge machinecel gelden andere eisen dan bij vocht, reiniging, lasvonken of buitentoepassingen. Voor rook- en dampafvoer rond las- of snijprocessen is las- en snijafzuiging een belangrijke aanvullende maatregel.

Deze waarden zijn richtlijnen. De definitieve keuze van een veiligheidslichtscherm wordt bepaald door de risicobeoordeling van de machine en de gewenste veiligheidsfunctie. Ook functies als codering tegen onderlinge storing, afwezigheid van dode zones en eenvoudige integratie in een bestaand veiligheidssysteem kunnen in de praktijk het verschil maken. Wilt u zeker zijn van een normconforme keuze en positionering, raadpleeg dan de veiligheidsnormen voor machinebeveiliging (CE & NEN-ISO).

Toepassingen en typen veiligheidslichtschermen

Vinger-, hand- en lichaamsbeveiliging

Bij machines waar een operator dicht bij het gevaarpunt werkt, is de resolutie doorslaggevend. Voor vingerbeveiliging wordt doorgaans een zeer fijne detectie gebruikt. Voor hand- of armbeveiliging is een grovere resolutie vaak voldoende. Bij grotere machineopeningen of zones waar het hele lichaam moet worden gedetecteerd, ligt de nadruk juist op voldoende beschermhoogte en een betrouwbare stopfunctie op de juiste afstand van het gevaarpunt. Ook bij kantbanken worden vergelijkbare veiligheidssystemen veel toegepast, afgestemd op de werkopening en benodigde detectie.

Toegangs- en inloopbeveiliging

Wanneer medewerkers of bezoekers een gevaarlijke zone kunnen betreden, wordt een veiligheidslichtscherm vaak ingezet als toegangsbeveiliging. Denk aan robotcellen, automatische productielijnen of transportinstallaties. In deze situaties gaat het minder om het detecteren van een vinger en meer om het veilig bewaken van een doorgang of complete opening. Meerstraals veiligheidslichtschermen, veiligheidslichtroosters en veiligheidslichtgordijnen zijn hiervoor veelgebruikte oplossingen. Als alternatief of aanvulling bij toegangsbewaking kunnen ook veiligheidsmatten worden ingezet, bijvoorbeeld bij werkplekken of doorgangen waar aanwezigheid op het oppervlak gedetecteerd moet worden. Voor duidelijke signalering en toegangsbewaking zijn waarschuwingssets en signalering een logische aanvulling.

Lichtgordijn, lichtrooster of meerstraalsysteem

De keuze tussen verschillende typen hangt af van de machine en de doorgang. Een veiligheidslichtgordijn heeft veel dicht op elkaar geplaatste stralen en is geschikt waar een fijn detectieveld nodig is. Een veiligheidslichtrooster of meerstraalsysteem wordt vaker gebruikt voor toegangsbewaking en grotere openingen. In sectoren zoals machinebouw, productie, robotica en logistiek wordt die keuze meestal bepaald door de combinatie van ruimte, risico en gewenste doorstroming.

Belangrijke functies in de praktijk

Blanking bij vaste of bewegende objecten

Blanking wordt gebruikt wanneer een object bewust in het detectieveld aanwezig is, zonder dat de veiligheidsfunctie ongewenst wordt geactiveerd. Denk aan een vast machineonderdeel, transportmateriaal of een deel van het gereedschap dat tijdelijk door de lichtstralen beweegt. Met blanking kan een vooraf bepaald aantal onderbroken stralen worden toegestaan. Dat voorkomt onnodige stops, terwijl de beveiliging voor personen behouden blijft. Voor dit soort toepassingen is een correcte configuratie essentieel.

Muting voor materiaaltransport

Muting is bedoeld voor processen waarbij pallets, producten of dragers veilig door het beveiligde veld moeten kunnen bewegen. Het lichtscherm wordt dan tijdelijk en gecontroleerd overbrugd op basis van een vastgelegde logica met extra sensoren. Zo blijft de doorgang beschikbaar voor materiaaltransport, terwijl ongewenste toegang door personen nog steeds wordt bewaakt. Muting wordt veel toegepast in logistiek, conveyors en geautomatiseerde productielijnen waar veiligheid en doorvoer hand in hand moeten gaan.

Integratie in bestaande veiligheidssystemen

Een veiligheidslichtscherm moet goed aansluiten op de rest van de machinebeveiliging. Afhankelijk van de toepassing gebeurt dat via een veiligheidsrelais of een veiligheids-PLC. Ook functies zoals start-reset, externe apparaatbewaking en foutdiagnose spelen hierbij een rol. In grotere installaties is die integratie belangrijk voor overzicht, storingsanalyse en schaalbaarheid. Zeker wanneer meerdere veiligheidscomponenten samen één veiligheidsfunctie vormen, is een heldere opbouw van het systeem onmisbaar. Voor correcte plaatsing, inrichting en normconforme toepassing kunt u gebruikmaken van Laserlas-veiligheidsmeting en training.

Geschikt voor veeleisende omgevingen

Niet elke machine staat in een droge, schone productieomgeving. Daarom is het belangrijk om te kijken naar de omstandigheden waarin het veiligheidslichtscherm moet functioneren. Afhankelijk van de toepassing kunnen eigenschappen zoals een hoge IP-beschermingsgraad, bestendigheid tegen stof of reiniging, verwarming tegen condensvorming of extra afscherming tegen lasvonken relevant zijn. Waar aanvullende fysieke omkasting gewenst is, biedt las- en slijpafscherming een passende oplossing naast of in plaats van lichtschermen, of perimeterbeveiliging met modulaire hekwerken. Bij laserlassen is volledige inkapseling ook mogelijk met laserschermen en cabines (voor laserlassen). Werkt u in open of deels afgeschermde laserzones, gebruik dan ook laserbrillen en andere persoonlijke beschermingsmiddelen.

Bij speciale omgevingen, zoals food & beverage, natte zones, zware reiniging of explosiegevaarlijke gebieden, is het verstandig om niet alleen naar de detectiefunctie te kijken, maar ook naar materiaalkeuze, afdichting en certificering. Zo voorkomt u dat een technisch passend lichtscherm in de praktijk toch niet geschikt blijkt voor de omgeving.

Montage en opstelling

Een goed veiligheidslichtscherm staat of valt met de juiste montage. De zender en ontvanger moeten stabiel, trillingsarm en correct uitgelijnd worden geplaatst. Ook de montagehoogte en afstand tot het gevaarpunt zijn bepalend voor een veilige werking. In compacte machines kan een uitvoering zonder of met minimale dode zone belangrijk zijn, zodat de beveiliging zo dicht mogelijk bij de rand of vloer doorloopt.

In sommige situaties is een spiegelopstelling een praktische oplossing. Daarmee kan het detectieveld om een hoek worden geleid of kan met minder bekabeling een grotere zone worden bewaakt. Dat is vooral interessant wanneer de beschikbare montageruimte beperkt is of wanneer meerdere zijden van een machineopening moeten worden afgeschermd.

Veelgestelde vragen over veiligheidslichtschermen

Wat is het verschil tussen een veiligheidslichtscherm en een standaard lichtscherm?

Een standaard lichtscherm wordt meestal gebruikt voor objectdetectie, telling of positiebepaling. Een veiligheidslichtscherm is speciaal ontworpen voor persoonsbeveiliging en wordt toegepast in veiligheidskritische machines en installaties. Daarbij horen ook de juiste veiligheidsuitgangen en integratie in het veiligheidscircuit.

Wanneer kiest u voor Type 2 of Type 4?

Die keuze hangt af van de risicobeoordeling van de machine. In toepassingen met een hoger risico wordt vaak Type 4 gekozen. Type 2 kan passend zijn in minder zware situaties. De vereiste categorie wordt bepaald door de veiligheidsfunctie, de stoptijd en het risico in de gevarenzone.

Welke resolutie heeft mijn toepassing nodig?

Voor vingerbeveiliging is doorgaans een fijne resolutie nodig, voor handbeveiliging een middelmatige en voor lichaams- of toegangsbeveiliging een grovere uitvoering. De juiste resolutie wordt altijd gekozen in combinatie met beschermhoogte, veiligheidsafstand en het soort toegang dat moet worden bewaakt.

Wat is het verschil tussen een veiligheidslichtgordijn en een veiligheidslichtrooster?

Een veiligheidslichtgordijn heeft veel dicht op elkaar geplaatste lichtstralen en is bedoeld voor fijnere detectie, bijvoorbeeld bij open machinefronten. Een veiligheidslichtrooster werkt met minder stralen en wordt vaker gebruikt voor toegangs- of doorgangsbeveiliging waar een groter detectieveld voldoende is.

Wanneer gebruikt u blanking en wanneer muting?

Blanking gebruikt u als een vast of voorspelbaar object in het detectieveld aanwezig mag zijn. Muting gebruikt u wanneer materiaal tijdelijk door het beveiligde veld moet passeren zonder een stop te veroorzaken. Beide functies hebben een ander doel en vragen om een zorgvuldige veiligheidslogica.

Kan een veiligheidslichtscherm ook om de hoek worden geplaatst?

Ja, dat kan met een spiegelopstelling. Daarmee wordt de lichtbundel via een passieve spiegel omgeleid, zodat meerdere zijden of een hoekopstelling kunnen worden bewaakt. Dit kan bekabeling beperken en is handig bij beperkte ruimte, mits de opstelling correct wordt uitgelijnd.

Hoe wordt een veiligheidslichtscherm aangesloten?

Een veiligheidslichtscherm wordt aangesloten op het veiligheidscircuit van de machine, vaak via een veiligheidsrelais of veiligheids-PLC. Daarbij worden de veiligheidsuitgangen, voeding, resetfunctie en eventuele monitoring meegenomen. De precieze aansluiting hangt af van de gekozen uitvoering en de complete veiligheidsarchitectuur.

Meer achtergrond en praktische richtlijnen rondom een veilige werkplek vindt u in het Overzicht laserlas-veiligheid.